Depressie is een van de meest voorkomende psychische aandoeningen. In Nederland kampt ongeveer 1 op de 5 mensen er ooit mee. Standaardbehandelingen zoals medicatie en therapie werken voor veel mensen, maar niet voor iedereen. En zelfs als ze werken, kan het weken tot maanden duren voordat het effect merkbaar is.
Daarom is er groeiende interesse in aanvullende behandelingen. En een daarvan is opvallend simpel: warmte.
De doorbraak: een gerandomiseerde klinische trial
In 2016 publiceerden onderzoekers een studie die de aandacht trok van de wetenschappelijke gemeenschap. Het was de eerste dubbelblinde, gerandomiseerde trial naar whole-body hyperthermie (WBH) bij depressie.
De opzet was streng. 338 mensen werden gescreend, 34 geïncludeerd. Allemaal hadden ze matige tot ernstige depressie, gemeten met de Hamilton Depression Rating Scale (een score van 16 of hoger). De helft kreeg echte warmtebehandeling, de andere helft een nepbehandeling die op warmte leek maar geen echte hitte gaf.
De resultaten waren opmerkelijk:
- Week 1: Depressiescores 6,5 punten lager dan controlegroep (p < 0.001)
- Week 2: Effect bleef significant (p = 0.001)
- Week 4: Nog steeds significant verschil (p = 0.02)
- Week 6: Effect hield aan (p = 0.02)
Eén enkele warmtesessie. Zes weken effect.
Wat de studie extra sterk maakt: de blindering werkte. 94% van de mensen die de echte behandeling kregen dacht dat ze actieve behandeling hadden ontvangen. Maar ook 71% van de controlegroep dacht dat. Dit suggereert dat het effect niet puur placebo was.
UCSF: warmte gecombineerd met therapie
Onderzoekers aan de University of California San Francisco gingen een stap verder. Ze combineerden warmtetherapie met cognitieve gedragstherapie (CGT), de gouden standaard voor depressiebehandeling.
De eerste pilot (2024):
- 12 patiënten met depressieve stoornis
- 8 weken CGT-sessies + 4 infrarood saunasessies
- Resultaat: 11 van de 12 patiënten (91,7%) voldeed niet meer aan de criteria voor depressie
De onderzoekers noemden de verbetering “veel groter dan we zouden verwachten van CGT alleen.”
De vervolgstudie (2025):
- 30 patiënten met depressieve stoornis
- Zelfde protocol: CGT + biweekse warmtesessies
- 29 van 30 patiënten (96,7%) voltooiden de behandeling
- 86,2% voldeed niet meer aan MDD-criteria bij de eindmeting
- 75% zou de behandeling aanraden aan een vriend met depressie
Dit zijn pilotstudies, geen grote gerandomiseerde trials. Maar de resultaten zijn veelbelovend genoeg dat grotere studies nu in voorbereiding zijn.
Het mechanisme: lichaamstemperatuur en stemming
Waarom zou warmte helpen bij depressie? De onderzoekers hebben een interessante hypothese.
Mensen met depressie blijken een iets hogere lichaamstemperatuur te hebben. Dit is geen koorts, maar een subtiel verschil in de thermostaat van het lichaam.
De theorie werkt als volgt:
- Warmtetherapie verhoogt je kerntemperatuur tijdelijk
- Je lichaam reageert door extra af te koelen
- Deze afkoeling “reset” mogelijk de verstoorde temperatuurregulatie
- De hersengebieden die stemming reguleren worden geactiveerd
Concreet: wanneer je lichaam wordt opgewarmd tot ongeveer 38,5°C kerntemperatuur, worden specifieke hersengebieden actief die ook betrokken zijn bij stemmingsregulatie. Dezelfde gebieden die bij depressie minder actief zijn.
Er spelen waarschijnlijk ook andere mechanismen:
Ontstekingsremming. Warmte-exposure verhoogt tijdelijk IL-6 (een ontstekingsstof) maar ook IL-10 (een ontstekingsremmer). Op langere termijn lijkt dit een anti-inflammatoir effect te hebben. En chronische ontsteking speelt een rol bij depressie.
Endorfines. Net als bij sporten komt er onder invloed van hitte beta-endorfine vrij. Dit zijn natuurlijke “feel good” stoffen.
Stressrespons. Regelmatig sauneren verlaagt cortisol en activeert het parasympathische zenuwstelsel (rust en herstel).
Fins onderzoek: langetermijneffecten
De Finnen hebben een unieke dataset: duizenden mensen die ze tientallen jaren volgen. Een studie uit 2018 keek specifiek naar saunagebruik en psychische stoornissen.
De opzet:
- 2.138 mannen tussen 42-61 jaar
- Geen psychische stoornissen bij aanvang
- Gemiddeld 24,9 jaar follow-up
- Saunafrequentie verdeeld in drie groepen
De resultaten: Mannen die 4-7 keer per week sauneerden hadden een 79% lager risico op psychotische stoornissen vergeleken met mannen die 1x per week gingen.
Dit effect bleef overeind na correctie voor leeftijd, BMI, roken, diabetes, opleiding, cholesterol en alcoholgebruik.
Nu is psychose niet hetzelfde als depressie. Maar het suggereert dat regelmatig sauneren een beschermend effect kan hebben op de mentale gezondheid in bredere zin.
Praktische implicaties
Wat betekent dit voor jou als je kampt met depressieve klachten?
Ten eerste: dit is geen vervanging voor behandeling. Als je depressief bent, zoek professionele hulp. Praat met je huisarts. De studies die ik beschrijf zijn aanvullend, niet vervanging van standaardzorg.
Ten tweede: de protocollen in onderzoek zijn specifiek. De trials gebruikten:
- Infrarood sauna’s of speciale hyperthermie-apparatuur
- Temperaturen die de kerntemperatuur verhoogden tot ~38,5°C
- Sessies van 60-90 minuten
- Vaak in combinatie met therapie
Dit is niet hetzelfde als even 15 minuten in de sauna bij je lokale sportschool. Hoewel dat ook voordelen kan hebben voor je stemming, zijn de effecten in de trials behaald met intensievere protocollen.
Wat je wel kunt overwegen:
- Bespreek met je behandelaar of saunagebruik een aanvulling kan zijn
- Langere sessies (30+ minuten) lijken meer effect te hebben
- Regelmaat is belangrijker dan intensiteit
- De combinatie van warmte en koude (contrast) activeert extra mechanismen
De toekomst
Dr. Ashley Mason van UCSF en haar team bereiden grotere trials voor. Het zal nog jaren duren voordat we definitief bewijs hebben of warmtetherapie een officiële behandeling voor depressie kan worden.
Maar de richting is hoopgevend. Een eenvoudige, goedkope, veilige interventie die mogelijk sneller werkt dan medicatie en geen bijwerkingen heeft? Dat verdient serieus onderzoek.
En ondertussen? Ondertussen kunnen we genieten van wat saunaliefhebbers al eeuwen weten: na de warmte voel je je gewoon beter.
Disclaimer: Dit artikel is informatief bedoeld en vormt geen medisch advies. Depressie is een serieuze aandoening die professionele behandeling vereist. Sauna of warmtetherapie kan mogelijk een aanvulling zijn op behandeling, maar is geen vervanging. Raadpleeg altijd een arts of psycholoog bij depressieve klachten.
Bronnen
-
Janssen CW, Lowry CA, Mehl MR, et al. Whole-Body Hyperthermia for the Treatment of Major Depressive Disorder: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry. 2016;73(8):789-795. PubMed
-
Kunutsor SK, Laukkanen T, Laukkanen JA. Sauna bathing and risk of psychotic disorders: a prospective cohort study. BMC Medicine. 2018;16(1):133. PMC
-
Mason AE, Chowdhary A, Hartogensis W, et al. Feasibility and acceptability of an integrated mind-body intervention for depression: whole-body hyperthermia (WBH) and cognitive behavioral therapy (CBT). International Journal of Hyperthermia. 2024;41(1):2351459. PubMed
-
Hanusch KU, Janssen CW. Clinical Effects of Regular Dry Sauna Bathing: A Systematic Review. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2018. PMC