Iedereen die wel eens in een sauna is geweest kent het gevoel: je stapt naar buiten en de wereld lijkt even wat lichter. Stress verdampt samen met het zweet. Maar is dat alleen een gevoel, of zit er meer achter?
Nieuwe onderzoeken uit Zweden en Japan geven antwoord. En het blijkt dat er meetbare veranderingen in je brein plaatsvinden.
Zweeds onderzoek: saunabaders zijn gelukkiger
In 2024 publiceerden Zweedse onderzoekers de resultaten van de MONICA-studie, een grootschalig bevolkingsonderzoek in Noord-Zweden. Ze vroegen 971 deelnemers naar hun saunagebruik en vergeleken dit met hun mentale gezondheid.
De resultaten waren opvallend. Vergeleken met niet-saunabaders rapporteerden regelmatige saunagebruikers:
- Hogere geluksniveaus
- Meer energie
- Betere slaapkwaliteit
- Minder chronische pijn
- Betere algemene en mentale gezondheid
Interessant genoeg plateaude het effect al bij 1-4 saunasessies per maand. Je hoeft dus geen dagelijkse saunaganger te zijn om de mentale voordelen te ervaren.
Dit is het eerste grote onderzoek buiten Finland dat specifiek naar mentale gezondheid keek. Het bevestigt wat veel saunaliefhebbers al aanvoelden: regelmatig sauneren maakt je gewoon beter in je vel.
De wetenschap van het sauna-gevoel
Japanse onderzoekers gingen een stap verder. Ze wilden weten wat er precies in je brein gebeurt tijdens en na het sauneren.
In Japan kennen ze het fenomeen “totonou”, wat zoiets betekent als “in balans komen”. Het beschrijft het euforische gevoel dat ontstaat na een cyclus van hete sauna, koud water en rust. Een soort natuurlijke high.
De onderzoekers lieten deelnemers drie rondes doen: hete sauna, koud water, rust. Voor en na maten ze hersenactiviteit en stemming.
De bevindingen:
- Meetbare veranderingen in hersenactiviteit na de sauna-cyclus
- Significant verbeterde stemming
- Het contrast tussen heet en koud activeert specifieke hersengebieden
Met andere woorden: het “sauna-gevoel” is niet alleen subjectief. Er gebeurt echt iets in je brein.
Warmte als behandeling voor depressie?
Recent onderzoek van de University of California suggereert een interessant verband. Mensen met depressie blijken een hogere lichaamstemperatuur te hebben. Dit opent de deur voor een opmerkelijke hypothese: kan het verlagen van lichaamstemperatuur helpen bij depressie?
Klinische trials laten veelbelovende resultaten zien. Een gerandomiseerde studie uit 2016 vond dat één sessie whole-body hyperthermie depressieve symptomen significant verminderde, met effecten die zes weken aanhielden. Recente UCSF-trials (2024-2025) combineerden warmtetherapie met cognitieve gedragstherapie: 86-91% van de patiënten voldeed na behandeling niet meer aan de criteria voor depressie.
De theorie: als je lichaam opwarmt in de sauna en daarna afkoelt, activeert dit mogelijk mechanismen die ook je stemming reguleren.
Lees meer: Sauna bij depressie: wat zegt klinisch onderzoek?
Fins onderzoek: 79% lager risico op psychische stoornissen
Een Finse studie volgde 2.138 mannen bijna 25 jaar lang. De resultaten waren opvallend: mannen die 4-7 keer per week sauneerden hadden een 79% lager risico op psychotische stoornissen vergeleken met mannen die slechts één keer per week gingen.
Dit effect bleef overeind na correctie voor leeftijd, BMI, roken, opleiding en andere factoren. Het suggereert dat regelmatig sauneren een beschermend effect kan hebben op de mentale gezondheid op lange termijn.
Mentale voordelen, los van fysieke gezondheid
Een Japanse studie bij hartpatiënten leverde een verrassende bijvangst op. De onderzoekers onderzochten of infraroodsauna de hartfunctie verbeterde. Dat deed het.
Maar ze maten ook kwaliteit van leven met gevalideerde vragenlijsten. En hier werd het interessant: de mentale kwaliteit van leven verbeterde onafhankelijk van de fysieke verbetering.
Oftewel: zelfs bij patiënten wiens hartfunctie niet verbeterde, verbeterde het mentale welzijn wel. De sauna had een direct effect op hoe mensen zich voelden, los van de fysieke gezondheidsvoordelen.
Hoe werkt het?
Onderzoekers hebben verschillende mechanismen geïdentificeerd:
Stressrespons. Sauna activeert je parasympathische zenuwstelsel, het “rust en herstel” systeem. Je cortisol (stresshormoon) daalt, je hartslag variabiliteit verbetert.
Endorfines. Net als bij sporten maakt je lichaam endorfines aan onder invloed van de hitte. Dit zijn je natuurlijke “feel good” chemicaliën.
Sociale component. In veel culturen is sauneren een sociale activiteit. Het samen zijn met anderen, zonder telefoon, in een ontspannen setting, heeft zijn eigen mentale voordelen.
Gedwongen ontspanning. In de sauna kun je weinig anders dan zitten en zijn. Geen schermen, geen to-do lijstjes. Voor veel mensen is dit een van de weinige momenten van echte rust in hun dag.
Slaapkwaliteit. Meerdere studies tonen aan dat saunagebruik de slaap verbetert. Je lichaamstemperatuur stijgt in de sauna en daalt daarna. Die daling signaleert aan je lichaam dat het tijd is om te slapen. Betere slaap betekent betere mentale gezondheid.
Praktische tips voor mentale voordelen
Op basis van het onderzoek:
Frequentie: Al 1-4 keer per maand laat voordelen zien. Vaker mag, maar de extra winst is beperkt voor mentale gezondheid.
Duur: 15-20 minuten is voldoende. Je hoeft geen marathonsessies te doen.
Contrast: Het Japanse onderzoek suggereert dat de combinatie van heet en koud het sterkste effect heeft op je stemming. Overweeg een koude douche of onderdompeling na de sauna.
Regelmaat: Maak er een gewoonte van. De studies keken naar regelmatige saunabaders, niet eenmalig gebruik.
Mindset: Zie het als me-time, niet als iets dat je moet afvinken. Laat je telefoon in de kleedkamer.
Kanttekeningen
Het Zweedse onderzoek is cross-sectioneel. Dat betekent dat we niet met zekerheid kunnen zeggen of sauneren mensen gelukkiger maakt, of dat gelukkige mensen vaker sauneren. Waarschijnlijk is het een beetje van beide.
Ook is er mogelijk een selectie-effect: mensen die regelmatig de sauna bezoeken hebben vaak ook andere gezonde gewoontes.
Wat we wel kunnen zeggen: er is consistent bewijs uit meerdere landen dat saunagebruik samenhangt met beter mentaal welzijn. De mechanismen zijn plausibel en worden ondersteund door fysiologisch onderzoek.
Conclusie
Sauna is geen vervanging voor professionele hulp bij mentale klachten. Maar als onderdeel van een gezonde leefstijl kan het een waardevolle bijdrage leveren aan je mentale welzijn.
Het mooie is: je hebt geen ingewikkeld protocol nodig. Een paar keer per maand naar de sauna, even helemaal niets moeten, en daarna misschien een frisse douche. Je brein doet de rest.
En dat euforische gevoel als je naar buiten stapt? Dat is niet je verbeelding. Dat is wetenschap.
Disclaimer: Dit artikel is informatief bedoeld en vormt geen medisch advies. Bij mentale klachten zoals depressie of angst, raadpleeg altijd een huisarts of psycholoog. Sauna kan een aanvulling zijn op behandeling, maar is geen vervanging voor professionele hulp.
Bronnen
-
Engström Å, Hägglund H, Lee E, et al. Sauna bathing in northern Sweden: results from the MONICA study 2022. Scandinavian Cardiovascular Journal. 2024. PubMed
-
Yoshimura A, et al. A study on neural changes induced by sauna bathing: Neural basis of the “totonou” state. PLOS ONE. 2023. PMC
-
Sobajima M, Nozawa T, Fukui Y, et al. Waon therapy improves quality of life as well as cardiac function and exercise capacity in patients with chronic heart failure. International Journal of Cardiology. 2015;190:156-160. PubMed
-
Janssen CW, et al. Whole-body hyperthermia for the treatment of major depressive disorder: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry. 2016;73(8):789-795. PubMed
-
Kunutsor SK, Laukkanen T, Laukkanen JA. Sauna bathing and risk of psychotic disorders: a prospective cohort study. BMC Medicine. 2018;16(1):133. PMC