Depressie is een van de meest voorkomende psychische aandoeningen. In Nederland kampt ongeveer 1 op de 5 mensen er ooit mee. Standaardbehandelingen zoals medicatie en therapie werken voor veel mensen, maar niet voor iedereen. En zelfs als ze werken, kan het weken tot maanden duren voordat het effect merkbaar is.
Daarom is er groeiende interesse in aanvullende behandelingen. En een daarvan is opvallend simpel: warmte.
De doorbraak: een gerandomiseerde klinische trial
In 2016 publiceerden onderzoekers een studie die de aandacht trok van de wetenschappelijke gemeenschap. Het was de eerste dubbelblinde, gerandomiseerde trial naar whole-body hyperthermie (WBH) bij depressie.
De opzet was streng. 338 mensen werden gescreend, 34 geïncludeerd. Allemaal hadden ze matige tot ernstige depressie, gemeten met de Hamilton Depression Rating Scale (een score van 16 of hoger). De helft kreeg echte warmtebehandeling, de andere helft een nepbehandeling die op warmte leek maar geen echte hitte gaf.
De resultaten waren opmerkelijk:
- Week 1: Depressiescores 6,5 punten lager dan controlegroep (p < 0.001)
- Week 2: Effect bleef significant (p = 0.001)
- Week 4: Nog steeds significant verschil (p = 0.02)
- Week 6: Effect hield aan (p = 0.02)
Eén enkele warmtesessie. Zes weken effect.
Wat de studie extra sterk maakt: de blindering werkte. 94% van de mensen die de echte behandeling kregen dacht dat ze actieve behandeling hadden ontvangen. Maar ook 71% van de controlegroep dacht dat. Dit suggereert dat het effect niet puur placebo was.
UCSF: warmte gecombineerd met therapie
Onderzoekers aan de University of California San Francisco combineerden warmtetherapie met cognitieve gedragstherapie (CGT), een van de standaardbehandelingen bij depressie. Dat leverde twee studies op, en de tweede is een stuk leerzamer dan de eerste.
De eerste pilot (2024):
- 16 deelnemers met een depressieve stoornis, van wie er 12 de eindmeting haalden
- Wekelijkse CGT plus warmtesessies, halverwege teruggebracht van acht wekelijkse naar vier tweewekelijkse sessies omdat dat beter vol te houden was
- Van die 12 voldeden er 11 na afloop niet meer aan de criteria voor depressie
Dat klinkt spectaculair, maar deze pilot had geen controlegroep. De onderzoekers wilden vooral weten of het protocol überhaupt uitvoerbaar was. Over de vraag of de warmte iets toevoegt aan de therapie zegt zo’n opzet niets.
De vervolgstudie (2025): hier zat wél een controlegroep in. Dertig deelnemers kregen allemaal CGT en werden geloot tussen echte warmtetherapie en een schijnbehandeling die de kerntemperatuur niet noemenswaardig verhoogde.
Beide groepen knapten flink op. Alleen deed de schijnbehandeling het niet slechter, maar beter: 92,9% van die groep voldeed na afloop niet meer aan de criteria voor depressie, tegen 80,0% in de warmtegroep. Ook de daling op de depressieschaal was in beide groepen vergelijkbaar.
Dat is een ongemakkelijke uitkomst voor het warmteverhaal. De onderzoekers wijzen er zelf op dat hun schijnbehandeling niet geloofwaardig was, want iedereen in de echte warmtegroep had door dat ze warmte kregen, en dat de schijnbehandeling mogelijk zelf ook antidepressief werkte. Hun conclusie is dan ook niet dat warmte werkt, maar dat vervolgonderzoek moet uitwijzen of warmte bovenop CGT werkelijk iets toevoegt.
Kortom: de combinatie van therapie en warmte laat mensen opknappen, maar dat deze studies het aandeel van de warmte hebben aangetoond, is te veel gezegd.
Het mechanisme: lichaamstemperatuur en stemming
Waarom zou warmte helpen bij depressie? De onderzoekers hebben een interessante hypothese.
Mensen met depressie blijken een iets hogere lichaamstemperatuur te hebben. Dit is geen koorts, maar een subtiel verschil in de thermostaat van het lichaam.
De theorie werkt als volgt:
- Warmtetherapie verhoogt je kerntemperatuur tijdelijk
- Je lichaam reageert door extra af te koelen
- Deze afkoeling “reset” mogelijk de verstoorde temperatuurregulatie
- De hersengebieden die stemming reguleren worden geactiveerd
Concreet: in de trials werd het lichaam opgewarmd tot een kerntemperatuur van 38,5°C. Wat er in de hersenen precies gebeurt, is in deze studies niet gemeten; dat blijft dus speculatie.
Er spelen waarschijnlijk ook andere mechanismen:
Ontstekingsremming. Chronische ontsteking speelt een rol bij depressie, en warmte grijpt aan op het ontstekingssysteem. Hoe dat precies uitpakt bij depressie is in de studies hierboven niet gemeten, dus dit blijft een hypothese.
Stressrespons. Vaak lees je dat sauneren cortisol verlaagt. De systematische review die ik hiervoor raadpleegde meldt juist een verhoging van cortisol na zowel een enkele sessie als herhaald sauneren. Wat er met het parasympathische zenuwstelsel gebeurt op de langere termijn, is met deze bronnen niet hard te maken.
Fins onderzoek: langetermijneffecten
De Finnen hebben een unieke dataset: duizenden mensen die ze tientallen jaren volgen. Een studie uit 2018 keek specifiek naar saunagebruik en psychische stoornissen.
De opzet:
- 2.138 mannen tussen 42-61 jaar
- Geen psychische stoornissen bij aanvang
- Gemiddeld 24,9 jaar follow-up
- Saunafrequentie verdeeld in drie groepen
De resultaten: Mannen die 4-7 keer per week sauneerden hadden een 79% lager risico op psychotische stoornissen vergeleken met mannen die 1x per week gingen.
Dit effect bleef overeind na correctie voor leeftijd, BMI, roken, diabetes, opleiding, cholesterol en alcoholgebruik.
Nu is psychose niet hetzelfde als depressie. Maar het suggereert dat regelmatig sauneren een beschermend effect kan hebben op de mentale gezondheid in bredere zin.
Praktische implicaties
Wat betekent dit voor jou als je kampt met depressieve klachten?
Ten eerste: dit is geen vervanging voor behandeling. Als je depressief bent, zoek professionele hulp. Praat met je huisarts. De studies die ik beschrijf zijn aanvullend, niet vervanging van standaardzorg.
Ten tweede: de protocollen in onderzoek zijn specifiek. De trials gebruikten:
- Infrarood sauna’s of speciale hyperthermie-apparatuur
- Temperaturen die de kerntemperatuur verhoogden tot ~38,5°C
- Sessies die in de UCSF-trials gemiddeld bijna honderd minuten duurden, met een maximum van 110 tot 140 minuten
- Vaak in combinatie met therapie
Dit is niet hetzelfde als even 15 minuten in de sauna bij je lokale sportschool. Hoewel dat ook voordelen kan hebben voor je stemming, zijn de effecten in de trials behaald met intensievere protocollen.
Wat je wel kunt overwegen:
- Bespreek met je behandelaar of saunagebruik een aanvulling kan zijn
- Langere sessies (30+ minuten) lijken meer effect te hebben
- Regelmaat is belangrijker dan intensiteit
- De combinatie van warmte en koude (contrast) activeert extra mechanismen
De toekomst
De onderzoekers schrijven zelf dat vervolgonderzoek nodig is. Het zal nog jaren duren voordat we definitief bewijs hebben of warmtetherapie een officiële behandeling voor depressie kan worden.
Maar de richting is interessant genoeg om te volgen. Een eenvoudige, goedkope interventie die mogelijk sneller werkt dan medicatie en waarvan de bijwerkingen mild lijken? Dat verdient serieus onderzoek, en dat is precies wat de onderzoekers zelf ook concluderen.
En ondertussen? Ondertussen kunnen we genieten van wat saunaliefhebbers al eeuwen weten: na de warmte voel je je gewoon beter.
Disclaimer: Dit artikel is informatief bedoeld en vormt geen medisch advies. Depressie is een serieuze aandoening die professionele behandeling vereist. Sauna of warmtetherapie kan mogelijk een aanvulling zijn op behandeling, maar is geen vervanging. Raadpleeg altijd een arts of psycholoog bij depressieve klachten.
Bronnen
-
Janssen CW, Lowry CA, Mehl MR, et al. Whole-Body Hyperthermia for the Treatment of Major Depressive Disorder: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry. 2016;73(8):789-795. PubMed
-
Laukkanen T, Laukkanen JA, Kunutsor SK. Sauna Bathing and Risk of Psychotic Disorders: A Prospective Cohort Study. Medical Principles and Practice. 2018;27(6):562-569. PubMed
-
Mason AE, Chowdhary A, Hartogensis W, et al. Feasibility and acceptability of an integrated mind-body intervention for depression: whole-body hyperthermia (WBH) and cognitive behavioral therapy (CBT). International Journal of Hyperthermia. 2024;41(1):2351459. PubMed
-
Hussain J, Cohen M. Clinical Effects of Regular Dry Sauna Bathing: A Systematic Review. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2018;2018:1857413. PubMed
-
Mason AE, Hartogensis W, Chowdhary A, et al. A Randomized Trial Testing a Novel Mind and Body Intervention for Depression: Cognitive Behavioral Therapy (CBT) and Whole-Body Hyperthermia (WBH). Global Advances in Integrative Medicine and Health. 2025;14:27536130251387714. PubMed
Zie ook: sauna en mentale gezondheid voor het bredere beeld van warmte, stress en je brein.