Wie zoekt naar de beste sauna van Europa krijgt lijstjes vol stockfoto’s, geschreven vanaf een bureau. Dit is de andere aanpak: na mijn Nederlandse wellness-bucketlist kon de Europese versie niet uitblijven. Zelfde spelregels, groter speelveld. Tien plekken die ik echt een keer wil zien, gekozen omdat ze iets hebben wat geen ander heeft. Een gebouw, een traditie, een stuk natuur dat je nergens anders vindt.
Eén groot verschil met de Nederlandse lijst: daar had ik er al drie afgevinkt. Hier staat de teller op nul. Dat is ook precies waarom ik hem opschrijf, want een bucketlist die alleen in je hoofd bestaat wordt nooit afgewerkt. Elke keer dat ik er een bezoek, komt er een vinkje bij en schrijf ik erover. Dit wordt dus een meerjarenproject, en daar heb ik zin in.
Beste sauna van Europa? Geen ranking, wel een route
Net als bij de Nederlandse lijst geldt: “de beste” bestaat niet. Ik heb gekozen op unicums, dingen die je maar op één plek ter wereld kunt meemaken. Waar een plek zelf met superlatieven strooit (“grootste ter wereld”), noem ik dat nadrukkelijk als hún claim en niet als vaststaand feit. De volgorde is geen rangschikking maar een reis: we beginnen in het moederland van de sauna, doen de Baltische staten en Scandinavië aan, zakken via de Alpen af naar het zuiden en eindigen op een eiland vol vulkanen.
1. Löyly, Helsinki (Finland)
Nog op mijn lijst.
De beroemdste publieke sauna van deze eeuw. Löyly opende in 2016 aan de rand van de Oostzee in Helsinki: een sculpturaal houten gebouw van Avanto Architects dat zo’n beetje elke architectuurprijs won die er te winnen valt, en door Time werd opgenomen in de lijst van honderd mooiste plekken ter wereld. Maar het echte unicum is wat je er dóet: vanuit de sauna loop je zo de zee in, ook in de winter, als er een wak in het ijs wordt opengehouden. Dat wak heet in het Fins een avanto, en het is niet toevallig waar het architectenbureau zijn naam aan dankt. Warmte, ijskoud zeewater en design op één plek. Waarom je dat koude water zou willen, lees je in mijn artikel over het ijsbad na de sauna.
2. Mooska Farm, Võrumaa (Estland)
Nog op mijn lijst.
De enige plek op deze lijst waar niet een gebouw of landschap, maar de traditie zelf UNESCO-erfgoed is. De rooksaunatraditie van Võromaa in Zuid-Estland staat sinds 2014 op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed, en Mooska Farm is de plek waar die traditie levend wordt gehouden; eigenaresse Eda Veeroja was zelfs een drijvende kracht achter de UNESCO-aanvraag. Een rooksauna heeft geen schoorsteen: de rook trekt urenlang door de ruimte voordat je erin gaat, en wat achterblijft is een fluweelzachte warmte en een geur die je nooit meer vergeet, zeggen bezoekers. Sessies zijn op afspraak en duren uren, want haast en rooksauna’s gaan niet samen. Dit is voor mij de meest pure vorm van saunacultuur die Europa te bieden heeft.
3. Vulkana, Tromsø (Noorwegen)
Nog op mijn lijst.
Wellness op het water heeft mijn zwak, zie ook de varende jacuzzi en de bootsauna op mijn Nederlandse lijst. Maar dit is de overtreffende trap: de Vulkana is een vissersboot uit 1957 die in 2009 door architect Sami Rintala is omgebouwd tot varende spa. In het ruim waar ooit zestig ton kabeljauw lag, zitten nu een hammam en een zen-lounge, aan dek staat een hot tub, en vanuit de houtgestookte sauna met zeezicht duik je zo het arctische fjordwater van Tromsø in. Boeken kan tegenwoordig alleen nog privé, met een groep, en er geldt badkledingplicht. Dat maakt het er niet makkelijker op, wel specialer: een spa die je afhuurt en die vervolgens met jou het fjord op vaart.
4. Arctic Bath, Harads (Zweden)
Nog op mijn lijst.
Een spa die drijft op een rivier in Lapland. Arctic Bath ligt in de Lule-rivier bij Harads, zo’n vijftig kilometer onder de poolcirkel, en het ronde hoofdgebouw is geïnspireerd op de houtvlotterij die hier vroeger plaatsvond: van buiten oogt het als een kruising tussen een vogelnest en een opgestapelde houtvlot. In het midden zit een open cold plunge, en in de winter vriest de rivier eromheen dicht zodat je vanuit de sauna in een wak in het ijs stapt, met een beetje geluk onder het noorderlicht. Samen met de Vulkana hierboven bewijst deze plek wat mij betreft dat Scandinavië het beste snapt wat water aan een sauna toevoegt.
5. Friedrichsbad, Baden-Baden (Duitsland)
Nog op mijn lijst.
Het oudste ritueel van de lijst. Het Friedrichsbad opende in 1877 en je doorloopt er een Romeins-Iers badritueel in zeventien vaste stappen, van warme lucht via stoom en borstelmassage naar steeds koeler water. Aan Mark Twain wordt het citaat toegeschreven dat je hier binnen tien minuten de tijd vergeet en binnen twintig minuten de wereld. Belangrijk om te weten: baden is er standaard zonder badkleding, met een paar textieldagen per week. Voor Nederlanders die daarvan schrikken: lees eerst mijn stuk over sauna-etiquette, dan valt het mee. Dit is badcultuur zoals die honderdvijftig jaar geleden bedoeld was, in een gebouw dat sindsdien nauwelijks veranderd is.
6. Aqua Dome, Längenfeld (Oostenrijk)
Nog op mijn lijst.
Drie schotelvormige baden op sokkels, alsof er ruimteschepen in het Ötztal zijn geland. De Aqua Dome in Tirol pompt thermaal water op van 1.865 meter diepte en verdeelt het over drie verhoogde buitenbowls: een zwavelbad, een solebad met vijf procent zout en een whirlpoolbekken, elk met vrij zicht op de omringende Ötztaler Alpen. In het donker worden de bowls verlicht en drijf je letterlijk boven het dal, tussen de bergtoppen. Er is ook een saunawereld met zeven sauna’s, en anders dan bij veel alpiene spa’s kun je hier gewoon als dagbezoeker terecht. Van alle plekken op deze lijst is dit misschien wel de meest fotogenieke bij nacht.
7. 7132 Therme, Vals (Zwitserland)
Nog op mijn lijst.
Voor veel architecten het mooiste badhuis ter wereld. De therme van Vals, tegenwoordig 7132 Therme, werd in 1996 gebouwd door Peter Zumthor uit zo’n zestigduizend platen lokaal gewonnen Valser kwartsiet, en kreeg al twee jaar na opening een beschermde monumentstatus. Voor een modern gebouw is dat uitzonderlijk snel. Geen glijbanen, geen thema’s, alleen steen, water, licht en stilte in een Alpendal. Als mijn einddoel ooit werkelijkheid wordt, een eigen wellness in de tuin, dan is dit de plek waar ik de sfeer kom afkijken.
8. Forestis, Dolomieten (Italië)
Nog op mijn lijst.
Het verhaal begint in 1912, toen op basis van klimaatstudies op 1.800 meter hoogte boven Brixen een sanatorium werd gebouwd: de lucht op de Plose zou een van de gezondste van de Alpen zijn. Door de Eerste Wereldoorlog is het nooit als sanatorium in gebruik genomen, en ruim een eeuw later opende het in 2020 als Forestis, een designhotel waar alles om dat ene uitzicht draait: de sauna’s kijken pal op de toppen van de Dolomieten, UNESCO-werelderfgoed. Kanttekening: de spa is exclusief voor hotelgasten (vanaf veertien jaar), dus dit is het enige item op de lijst waarvoor je een overnachting moet boeken. Qua sfeer is dit de Italiaanse tegenhanger van Vals: stilte, één materiaalpalet en de bergen als hoofdattractie.
9. Sky Lagoon, bij Reykjavik (IJsland)
Nog op mijn lijst.
IJsland verdient twee plekken op deze lijst, en dit is de nieuwe. Sky Lagoon opende in 2021 aan de haven van Kársnes, net onder Reykjavik: een geothermale lagune met een infinity edge die overloopt in de open Atlantische Oceaan. Je doorloopt er het Skjól-ritueel in zeven stappen, van warm water via een cold plunge naar een sauna met een enorm panoramaraam op zee, volgens henzelf een van de grootste saunaramen ter wereld. De muren zijn opgetrokken uit turf en vulkanisch gesteente, gestapeld volgens een techniek die teruggaat op de traditionele IJslandse turfhuizen. Nieuw genoeg om nog te verrassen, IJslands genoeg om oud aan te voelen.
10. Blue Lagoon (IJsland)
Nog op mijn lijst.
De vreemdste ontstaansgeschiedenis van de lijst. De Blue Lagoon is geen natuurwonder maar een gelukkig toeval: de lagune ontstond begin jaren tachtig uit het uitstroomwater van de geothermische centrale van Svartsengi, en bleek door de silica melkblauw te kleuren. Inmiddels is het misschien wel het beroemdste bad ter wereld, met water van 37 tot 40 graden midden in een zwart lavaveld. Wel een kanttekening: het gebied bij Grindavík is de afgelopen jaren meermaals getroffen door vulkaanuitbarstingen en de lagune is daardoor af en toe tijdelijk dicht geweest. Check dus de actuele status voordat je boekt. Dat een bad soms moet sluiten omdat er verderop lava stroomt, maakt het wat mij betreft alleen maar meer bucketlist.
Teller: nul van tien
Daar sta je dan met je lijst. De Nederlandse versie had een voorsprong omdat ik daar al jaren rondloop; deze begint bij nul en dat maakt hem spannender. Ik ga ze niet in volgorde afwerken en ik ga er ook geen deadline op zetten, maar elke keer dat er een vinkje bij komt lees je het hier terug.
Wil je eerst dichter bij huis beginnen, kijk dan op mijn Nederlandse bucketlist of in de sauna-zoeker. En ben je nieuw in de saunawereld: sauna voor beginners en hoe lang je in de sauna moet blijven zijn de beste startpunten.
Welke van deze tien zou jij als eerste doen? En welke Europese parel mis ik? Laat het me weten, want net als de Nederlandse lijst is deze verre van af.
Disclaimer: dit artikel is een persoonlijke selectie, geen betaalde ranking. Superlatieven als “grootste ter wereld” zijn claims van de locaties zelf, tenzij anders vermeld. Warm water, hitte en koude dompelingen zijn niet voor iedereen geschikt; raadpleeg bij gezondheidsklachten of twijfel een arts. Dit is geen medisch advies.