Een dagje thermen begint bij veel mensen met een glas wijn bij de lunch. Tussen twee saunarondes door staat er een biertje aan de bar. Bij een avondarrangement hoort vaak een glas prosecco, en bij een barrel sauna in de tuin gaat er weleens een fles wijn open terwijl de kachel opwarmt. Nergens vreemd, nergens ongewoon.
Sauna en alcohol grijpen alleen allebei in op dezelfde systemen in je lichaam: je bloedvaten, je bloeddruk en je gevoel voor wanneer het genoeg is. Dat is geen kwestie van twee dingen die toevallig samen gebeuren, maar van twee prikkels die elkaar versterken. Dit artikel gaat niet over de ochtend erna met een kater, dat lees je in kater uitzweten in de sauna. Hier gaat het om het drinken rondom het bezoek zelf: het wijntje bij de lunch, het rondje bier, de fles wijn in de tuin.
Sauna en alcohol: wat er samen gebeurt in je lichaam
Je lichaam is in de sauna al druk bezig. Je bloedvaten verwijden zich om warmte kwijt te raken, waardoor je bloeddruk na de sessie daalt en je meer vocht verliest door zweten. Dat is normaal en bij een gezond lichaam goed te verdragen, zoals we uitgebreider bespreken in sauna en bloeddruk.
Alcohol doet in de basis hetzelfde: het verwijdt je bloedvaten ook. Combineer je de twee, dan tel je twee vaatverwijders bij elkaar op in plaats van één.
De bloeddruk: de optelsom die pijn kan doen
Een gecontroleerd onderzoek onder gezonde mannen liet zien hoe groot dat verschil is. Zonder alcohol bleef de bovendruk tijdens de sauna ongeveer op het startniveau. Met stevig drinken erbij zakte de bovendruk van gemiddeld 136 naar 113 mmHg, een duidelijk grotere daling dan sauna alleen geeft.
Diezelfde bloeddrukdaling is precies het mechanisme achter duizeligheid en flauwvallen. Interessant genoeg vond dat onderzoek geen toename van hartritmestoornissen door alcohol bij deze gezonde, jonge deelnemers. Dat is een geruststellende nuance, maar zegt niets over mensen met een al kwetsbaar hart: die groep is in dit soort experimenten nooit getest, en voor hen geldt sowieso al voorzichtigheid met sauna zelf. Slik je bloeddrukverlagers, dan komt daar nog een laag bij. Een overzichtsstudie uit 2024 waarschuwt dat alcohol en hitte samen met die medicatie kunnen leiden tot duizeligheid, bewustzijnsverlies en vallen.
Uitdroging: minder eenduidig dan je denkt
“Alcohol drijft vocht af, dus sauna plus alcohol droogt dubbel uit.” Dat is de standaardwaarschuwing, en die verdient nuance. Een systematische review uit 2024 bundelde acht gecontroleerde experimenten waarin gezonde mannen alcohol dronken in de hitte. De gebruikelijke uitdrogingsmaten, zoals urinevolume en plasmavolume, veranderden meestal niet. Alleen in de studie met de hoogste dosis wel.
Een Britse studie vond dat een drankje met maximaal 2% alcohol na zweetverlies net zo goed rehydreert als water. Bij 4% ging het herstel trager. Een Spaans experiment met 660 ml gewoon bier na inspanning in de hitte zag geen nadelig effect op de vochtbalans. De conclusie: één biertje na je laatste ronde droogt je niet uit. Stevig doordrinken tussen de rondes wel, en dan bovenop het zweetverlies. Hoe je dat verlies aanvult, lees je in elektrolyten en de sauna.
Je voelt je prettiger dan verstandig is
Wat alcohol wél doet, is je waarneming verschuiven. In een Japans experiment bij 33 graden steeg na een matige dosis alcohol de huiddoorbloeding en het zweten, en zakte de kerntemperatuur 0,3 graden. De deelnemers voelden zich warmer, maar tegelijk comfortabeler in de hitte.
Diezelfde review uit 2024 noemt precies dat als mogelijke verklaring voor het hogere aantal ziekenhuisopnames tijdens hittegolven bij drinkers: je voelt je prima en koelt daardoor te laat af. Voor de sauna betekent het dat het signaal “nu is het genoeg” later komt dan je gewend bent. Combineer dat met een paar glazen die je suf maken, en je hebt het scenario dat in de sterftecijfers hieronder steeds terugkomt: iemand die na het drinken alleen in de sauna achterblijft en niet meer op tijd naar buiten komt.
Wat de sterftecijfers laten zien
Dit klinkt zwaar, dus meteen de nuance: sterfte in de sauna is zeldzaam, zelfs in Finland met zijn extreem hoge saunafrequentie. Maar in de gevallen die wél gebeuren, komt alcohol steeds als de grootste terugkerende factor terug.
Finland en Zweden
Een Fins forensisch onderzoek naar alle sauna-sterfgevallen tussen 1990 en 2002 vond dat de helft van deze gevallen gepaard ging met alcoholgebruik. Een vergelijkbaar Zweeds onderzoek naar sauna-sterfgevallen tussen 1992 en 2003 kwam op een nog hoger percentage: van de gevallen waarbij bloedalcohol werd getest, was 71% positief, vaak met een hoge concentratie, en 44% van de sterfgevallen met een aanwijsbare oorzaak hing samen met alcohol.
Op twee na werd iedereen die dood in de sauna werd aangetroffen, alleen aangetroffen. Alleen sauneren na drinken is een risico dat je zelf volledig in de hand hebt.
Dat “alleen aangetroffen” is geen bijzaak. Van de Zweedse slachtoffers die in de saunacabine zelf werden gevonden, waren er op twee na allemaal alleen. Beide onderzoeken trekken dezelfde praktische conclusie: laat niemand die gedronken heeft alleen in de sauna achter, en ga zelf niet alleen sauneren als je zelf hebt gedronken.
Korea: hetzelfde patroon in een andere saunacultuur
Het is niet alleen een Noords verhaal. Een Koreaanse analyse van 103 sauna-sterfgevallen tussen 2008 en 2015 vond bij 76 van hen een bloedalcoholgehalte boven de 0,8 promille. De beschonken groep bestond bijna volledig uit mannen en werd veel vaker liggend op de buik aangetroffen, wat past bij in slaap vallen of het bewustzijn verliezen in de hitte. Drie landen, drie saunaculturen, één rode draad.
Ook zonder fatale afloop: letsel
Los van sterfte zie je alcohol terugkomen bij letsel. Een Oostenrijks onderzoek naar sauna-gerelateerde verwondingen in een traumacentrum beschrijft onder meer een patiënt die ernstige brandwonden opliep nadat hij bewusteloos raakte bij een bloedalcoholgehalte van 3,6 promille. Duizeligheid en flauwvallen waren in datzelfde onderzoek, na uitglijden, de meest voorkomende oorzaak van sauna-letsel in het algemeen.
Waarom “een glaasje kan geen kwaad” hier maar half opgaat
Bij een etentje geldt voor de meeste gezonde mensen: één glas wijn is zelden een probleem. Na je laatste saunaronde geldt dat ook, zo laten de experimenten hierboven zien. Het probleem zit in de stapeling: doordrinken terwijl je nog rondes maakt, met bloedvaten die al verwijd zijn en een bloeddruk die al daalt. Alcohol komt daar niet los bovenop, maar versterkt precies die dingen tegelijk.
Voor mensen met een instabiel hart, een hartritmestoornis of bloeddrukmedicatie is die stapeling groter dan voor een verder gezond persoon. De review uit 2024 wijst nog op een groep die in de experimenten nooit voorkomt: mensen die langdurig veel drinken. Hun bloedvaten verwijden slechter, waardoor de warmteafvoer juist tekortschiet. Twijfel je of jij in een van die groepen valt, overleg dan vooraf met je arts, ook als het om “maar een glas” gaat.
Praktisch: wat kun je wel doen
Een paar concrete vuistregels, zonder moraliseren:
- Bewaar het drinken voor na je laatste ronde. Eén glas daarna is voor een gezond lichaam geen probleem, ook niet voor je vochtbalans. Wissel je nog tussen sauna en bar, hou het dan bij niet-alcoholisch tot je klaar bent met sauneren.
- Drink water tussendoor, ongeacht wat je verder drinkt. Dat compenseert het zweetverlies van de rondes zelf.
- Eet erbij. Op een lege maag werkt alcohol sneller en heftiger, precies wat je in combinatie met hitte wilt vermijden.
- Ga nooit alleen de sauna in als je gedronken hebt. Dit is het advies dat in de sterfteonderzoeken uit Finland en Zweden expliciet terugkomt.
- Merk je duizeligheid, misselijkheid of hartkloppingen? Ga eruit. Na alcohol voel je je comfortabeler dan je lichaam is, dus wacht niet af.
De meeste Nederlandse wellnessresorts schenken gewoon alcohol, ook vlak bij de saunacabines. Dat is hun goed recht en het hoort bij de sfeer van een wellness-dag, maar het betekent niet dat de fysiologie daar rekening mee houdt. Ik heb in eigen bezoeken zelden een resort gezien dat hier actief tegen waarschuwt. Wat wel overal geldt: eten en drinken hoort sowieso niet in de saunacabine zelf, een van de vaste regels uit sauna etiquette. Dat is dus al een natuurlijk moment om je glas even weg te zetten.
Waarom ik dit onderwerp belangrijk vind
Van alle sauna-onderwerpen is dit misschien wel het minst sexy om over te schrijven. Niemand wil horen dat het wijntje bij de lunch een risico toevoegt aan iets ontspannends. Maar juist omdat de combinatie zo normaal en onschuldig aanvoelt, denk ik dat hij onderbelicht blijft. De cijfers uit Finland, Zweden en Korea wijzen al jaren in dezelfde richting, en toch zie je het zelden concreet benoemd. Ik vind dat je die kennis wel moet hebben voordat je met een glas in de hand de sauna in stapt, ook al verpest dat af en toe de sfeer van het verhaal.
Conclusie
Sauna en alcohol combineren goed op de bank van een terras, maar niet in de hitte van een saunacabine. Beide verwijden je bloedvaten en verlagen je bloeddruk, en na een paar glazen voel je je in de hitte comfortabeler dan verstandig is. Die optelsom is precies wat in Fins, Zweeds en Koreaans onderzoek terugkomt als grootste vermijdbare risicofactor bij sauna-sterfgevallen en letsel. Het risico is klein in absolute zin, maar het is een van de weinige risico’s die je zelf volledig in de hand hebt: bewaar het drinken voor na je laatste ronde, en ga nooit alleen de sauna in als je hebt gedronken.
Disclaimer: Dit artikel is informatief bedoeld en vormt geen medisch advies. Heb je een hartaandoening, hartritmestoornis, of gebruik je medicatie die je bloeddruk of hartritme beïnvloedt? Overleg dan altijd eerst met je arts voordat je alcohol en sauna combineert.
Bronnen
-
Roine R, Luurila OJ, Suokas A, Heikkonen E, Koskinen P, Ylikahri R, Toivonen L, Härkönen M, Salaspuro M. Alcohol and sauna bathing: effects on cardiac rhythm, blood pressure, and serum electrolyte and cortisol concentrations. Journal of Internal Medicine. 1992;231(4):333-8. PubMed
-
Kenttämies A, Karkola K. Death in sauna. Journal of Forensic Sciences. 2008;53(3):724-9. PubMed
-
Rodhe A, Eriksson A. Sauna deaths in Sweden, 1992-2003. The American Journal of Forensic Medicine and Pathology. 2008;29(1):27-31. PubMed
-
Kaiser P, Seeher U, Krasniqi A, Keiler A, Crazzolara R, Meryk A. Injuries related to sauna bathing. Injury. 2023. PubMed
-
Hannuksela ML, Ellahham S. Benefits and risks of sauna bathing. The American Journal of Medicine. 2001;110(2):118-26. PubMed
-
Morris NB, Ravanelli N, Chaseling GK. The effect of alcohol consumption on human physiological and perceptual responses to heat stress: a systematic scoping review. Environmental Health. 2024;23(1):73. PubMed
-
Yang KM, Lee BW, Oh J, Yoo SH. Characteristics of sauna deaths in Korea in relation to different blood alcohol concentrations. Forensic Science, Medicine and Pathology. 2018;14(3):307-313. PubMed
-
Yoda T, Crawshaw LI, Nakamura M, Saito K, Konishi A, Nagashima K, Uchida S, Kanosue K. Effects of alcohol on thermoregulation during mild heat exposure in humans. Alcohol. 2005;36(3):195-200. PubMed
-
Shirreffs SM, Maughan RJ. Restoration of fluid balance after exercise-induced dehydration: effects of alcohol consumption. Journal of Applied Physiology. 1997;83(4):1152-8. PubMed
-
Jiménez-Pavón D, Cervantes-Borunda MS, Díaz LE, Marcos A, Castillo MJ. Effects of a moderate intake of beer on markers of hydration after exercise in the heat: a crossover study. Journal of the International Society of Sports Nutrition. 2015;12:26. PubMed
Meer weten over de ochtend erna? Lees kater uitzweten in de sauna. Voor de bredere uitleg van hoe sauna je bloeddruk beïnvloedt, zie sauna en bloeddruk.