In Finland werd de sauna al meer dan honderd jaar geleden ingezet als behandeling bij luchtwegziekten. Toch klinkt een sauna bij astma of COPD voor veel mensen als vragen om problemen: zweten bij 90 graden, met longen die het al zwaar hebben. Wat het onderzoek daarover laat zien, is minder dan vaak wordt gedacht, maar wel geruststellend. En het grootste aandachtspunt zit niet in de hitte, maar in de kou erna.
Belangrijk onderscheid vooraf: een studie die laat zien dat saunagangers minder vaak met een longziekte in het ziekenhuis belanden, zegt iets anders dan een studie bij mensen die die longziekte al hebben. Dat verschil komt in dit artikel steeds terug.
Astma en COPD: twee verschillende longziekten
Astma is een chronische ontsteking van de luchtwegen die aanvalsgewijs verergert, vaak uitgelokt door allergenen, koude lucht of inspanning. De luchtwegen vernauwen tijdelijk maar herstellen meestal weer. COPD (chronisch obstructieve longziekte) is blijvende schade aan longweefsel en luchtwegen, meestal door jarenlang roken, met een geleidelijke afname van de longfunctie.
Voor de sauna is dat verschil relevant. Bij astma is de vraag vooral of warmte of kou een aanval uitlokt. Bij COPD gaat het erom of de warmtebelasting draaglijk is voor longen met minder capaciteit. Veel onderzoek gooit beide op één hoop als “obstructieve longziekte”, wat de vertaling naar de praktijk lastiger maakt.
Het Finse cohort: vooral minder longontsteking
De studie die het vaakst wordt aangehaald, komt uit het Finse Kuopio-cohort. Onderzoekers volgden 1935 mannen van 42 tot 61 jaar gedurende ruim 25 jaar en telden wie in het ziekenhuis belandde met COPD, astma of longontsteking.
Mannen die 2 tot 3 keer per week sauneerden, hadden 27% minder kans op zo’n ziekenhuisopname dan mannen die het hooguit één keer per week deden. Bij 4 of meer keer was dat 41% minder.
Wat dit cohort niet zegt
Die 379 luchtwegziekten waren waarschijnlijk voor het grootste deel longontsteking. Een aparte analyse in hetzelfde Kuopio-cohort telde 375 gevallen van longontsteking, met een vergelijkbaar verband. Voor astma en COPD los geeft het onderzoek geen cijfers.
Daarnaast gaat het om een verband, niet om oorzaak en gevolg. Wie vaak sauneert, is misschien ook fitter of gezonder. En het ging om nieuwe ziekenhuisdiagnoses in een algemene groep mannen. Over mensen die al astma of COPD hebben, zegt deze studie niets.
Wat studies bij longpatiënten laten zien
Voor mensen die al een longziekte hebben, is het onderzoek klein. In een Nederlandse studie uit Nijmegen deden twaalf mannen met een obstructieve longziekte een saunaprogramma, met longfunctiemetingen op zeven momenten die dag. Hun vitale capaciteit (hoeveel lucht je maximaal uitblaast) steeg tijdelijk van 3,22 naar 3,6 liter. De onderzoekers concludeerden dat het saunaprogramma geen luchtwegvernauwing uitlokte.
In Japan is milde warmte als therapie getest bij COPD, de zogeheten Waon-therapie: een kwartier in een droge sauna van 60 graden, gevolgd door een half uur nawarmen onder dekens. Bij dertien mensen met ernstige COPD konden ze na vier weken iets langer fietsen en scoorden ze iets beter op kwaliteit van leven. Een tweede studie met twintig patiënten vond een kleine verbetering in de uitademing. Bijwerkingen werden niet gemeld.
Hoe zwaar weegt dit?
Licht. Het gaat om twaalf, dertien en twintig mensen. Twee studies hadden geen controlegroep, en in geen enkele werd geloot wie de behandeling kreeg. De Waon-studies gebruikten bovendien 60 graden onder begeleiding, veel milder dan een Finse sauna van 80 tot 90 graden. Lees het als: warmte lijkt bij een stabiele longziekte goed verdragen te worden. Niet als: sauna verbetert je longziekte.
Droge sauna of stoombad?
Een Finse sauna is droog, een stoombad of hamam is warm én vochtig. Een directe vergelijking tussen die twee bij astma bestaat niet. Wel liet een kleine labstudie zien dat snel ademen van hete, vochtige lucht van 49 graden bij zes mensen met milde astma de luchtwegweerstand flink verhoogde, en hoest uitlokte. Bij gezonde mensen gebeurde dat niet.
Tegelijk vond een andere studie bij acht mannen met astma het omgekeerde: bij inspanning in koude of droge lucht vernauwden hun luchtwegen, in warme, vochtige lucht van 37 graden niet. Het beeld is dus niet eenduidig. Mijn praktische advies: merk je dat stoom je benauwd maakt, houd het dan bij de droge sauna. Merk je niets, dan is er geen reden het stoombad te mijden.
Het echte aandachtspunt: de kou erna
Bij astma is kou een van de bekendste triggers. Koude lucht lokt zo betrouwbaar luchtwegvernauwing uit dat artsen het als test gebruiken om astma vast te stellen. En juist kou hoort bij vrijwel elk saunabezoek: de koude douche, het dompelbad, de buitenlucht.
Een oudere studie laat zien wat dat kan doen. Bij acht mensen met astma daalde de longfunctie na een minuut koude douche van 15 graden, gevolgd door een minuut wind, gemiddeld naar 79% van de beginwaarde. Na een warme douche gebeurde dat niet.
Zo koel je af met astma
- Begin met lauw water en bouw de kou geleidelijk op
- Sla het ijskoude dompelbad over als je merkt dat kou je benauwd maakt
- Ga na de sauna niet meteen de koude wind in, zeker in de winter
- Houd je luchtwegverwijder binnen handbereik, niet in je kluisje
Let op met luchtwegverwijders: een Finse review waarschuwt dat dit soort middelen in de sauna een snelle hartslag en ritmestoornissen kan uitlokken. Gebruik je ze vaak, bespreek de sauna dan met je arts.
Sauna bij astma of COPD: wanneer wel, wanneer niet
| Situatie | Mijn advies |
|---|---|
| Stabiele astma, geen recente aanval | Te proberen, begin kort en koel rustig af |
| Instabiele astma of recente aanval | Eerst overleggen met je longarts |
| Stabiele COPD | Te proberen, begin kort, op een lage bank, let op kortademigheid |
| Ernstige COPD | Alleen in overleg met je longarts |
| Tijdens een luchtweginfectie of opvlamming | Niet gaan, wacht tot je beter bent |
Een luchtweginfectie is een duidelijke reden om thuis te blijven. Ook de Finse review raadt sauneren tijdens een acute luchtweginfectie af. Meer daarover lees je in sauna bij verkoudheid.
Verschil met sauna en ademhaling
Dit artikel gaat over longziekte, niet over ademtechniek. Wil je weten hoe je ademhaling tijdens een saunabezoek het beste werkt, lees dan sauna en ademhaling. Die twee onderwerpen raken elkaar, maar beantwoorden een andere vraag.
Conclusie
- Frequent sauneren hangt samen met minder ziekenhuisopnames voor luchtwegziekten, vooral longontsteking. Over astma en COPD los zegt dat weinig.
- Kleine studies bij mensen met een longziekte vonden geen aanvallen en soms een lichte, tijdelijke verbetering.
- Het grootste risico bij astma zit in de kou na de sauna: koel geleidelijk af en houd je puffer bij de hand.
- Bij instabiele astma, ernstige COPD of twijfel is je longarts het aanspreekpunt.
Disclaimer: Dit artikel is informatief bedoeld en vormt geen medisch advies. De genoemde bevindingen zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, maar individuele resultaten kunnen variëren, zeker bij een longziekte. Heb je astma of COPD, of twijfel je over je longen in de sauna? Raadpleeg altijd eerst je huisarts of longarts.
Bronnen
-
Kunutsor SK, Laukkanen T, Laukkanen JA. Sauna bathing reduces the risk of respiratory diseases: a long-term prospective cohort study. European Journal of Epidemiology. 2017;32(12):1107-1111. PubMed
-
Kunutsor SK, Laukkanen T, Laukkanen JA. Frequent sauna bathing may reduce the risk of pneumonia in middle-aged Caucasian men: The KIHD prospective cohort study. Respiratory Medicine. 2017;132:161-163. PubMed
-
Cox NJ, Oostendorp GM, Folgering HT, van Herwaarden CL. Sauna to transiently improve pulmonary function in patients with obstructive lung disease. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation. 1989;70(13):911-913. PubMed
-
Umehara M, Yamaguchi A, Itakura S, et al. Repeated waon therapy improves pulmonary hypertension during exercise in patients with severe chronic obstructive pulmonary disease. Journal of Cardiology. 2008;51(2):106-113. PubMed
-
Kikuchi H, Shiozawa N, Takata S, Ashida K, Mitsunobu F. Effect of repeated Waon therapy on exercise tolerance and pulmonary function in patients with chronic obstructive pulmonary disease: a pilot controlled clinical trial. International Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease. 2014;9:9-15. PubMed
-
Hayes D Jr, Collins PB, Khosravi M, Lin RL, Lee LY. Bronchoconstriction triggered by breathing hot humid air in patients with asthma: role of cholinergic reflex. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2012;185(11):1190-1196. PubMed
-
Eschenbacher WL, Moore TB, Lorenzen TJ, Weg JG, Gross KB. Pulmonary responses of asthmatic and normal subjects to different temperature and humidity conditions in an environmental chamber. Lung. 1992;170(1):51-62. PubMed
-
Chen WY, Horton DJ. Airways obstruction in asthmatics induced by body cooling. Scandinavian Journal of Respiratory Diseases. 1978;59(1):13-20. PubMed
-
Marain NF, Claus R, Colemont M, et al. Exploring the role of cold air in airway hyperresponsiveness and asthma diagnostic testing: a systematic review and meta-analysis. European Respiratory Review. 2026;35(180):250205. PubMed
-
Laitinen LA, Lindqvist A, Heino M. Lungs and ventilation in sauna. Annals of Clinical Research. 1988;20(4):244-248. PubMed
-
Hannuksela ML, Ellahham S. Benefits and risks of sauna bathing. American Journal of Medicine. 2001;110(2):118-126. PubMed
Twijfel je over je ademhaling tijdens het sauneren? Lees sauna en ademhaling. En voor de vraag of je met een verkoudheid wel of niet moet gaan, sauna bij verkoudheid en sauna en je immuunsysteem.