Warmte en reuma hebben een lange gezamenlijke geschiedenis, van hete baden tot de Finse gewoonte om stijve gewrichten in de sauna los te stoken. Toch is het gerichte onderzoek naar sauna bij reuma dun. Zelfs de grote overzichtsstudies noemen “artritis” vaak met één woord, zonder brondata erbij. Wat er wel is, waaronder een Nederlandse pilotstudie en een reumatologie-review uit 2025, is klein en kortlopend, maar wijst in een consistente richting. En het antwoord verschilt per aandoening en per moment in het ziekteverloop. Dat onderscheid is de kern van dit artikel.
Reuma, artrose of artritis: eerst de begrippen
“Reuma” is in het Nederlands een parapluterm voor meer dan honderd aandoeningen aan gewrichten, spieren en bindweefsel. Drie ervan komen in dit artikel terug, en het verschil is niet detail maar bepaalt of warmte helpt of juist averechts werkt.
Artrose is slijtage van kraakbeen, meestal niet primair ontstekingsgedreven, al kan een gewricht tijdelijk ontstoken opvlammen. Artritis is een verzamelnaam voor ontstekingsgewrichtsaandoeningen; reumatoïde artritis (RA) is de bekendste, een auto-immuunziekte waarbij het eigen afweersysteem het gewrichtsvlies aanvalt. De ziekte van Bechterew (ankyloserende spondylitis, AS) is een verwante auto-immuunontsteking, vooral van de wervelkolom en het bekken. Het onderzoek dat we hierna bespreken gaat vrijwel uitsluitend over RA en Bechterew. Voor artrose is direct sauna-onderzoek dun, en moet je het vooral doen met de algemene kennis over hitte en gewrichtspijn.
Sauna bij reuma: wat zegt de sterkste studie?
De studie die het dichtst bij een eigen, gerichte Nederlandse bron komt is die van Oosterveld en collega’s uit 2009, gepubliceerd in Clinical Rheumatology. Zeventien mensen met RA en zeventien met de ziekte van Bechterew kregen vier weken lang acht infraroodsaunabehandelingen.
Wat de studie vond
Tijdens de sessies zelf namen pijn en stijfheid statistisch significant af, ook vermoeidheid nam af. Over de volledige periode van vier weken was er een merkbare verbetering in pijn, stijfheid en vermoeidheid, maar die haalde geen statistische significantie. De ziekteactiviteit zelf, gemeten met gangbare reumaschalen, veranderde niet.
Bij geen van de vierendertig deelnemers verergerde de reumatoïde artritis of de ziekte van Bechterew door de infraroodsauna, en er werden geen bijwerkingen gemeld.
Klein en kort, met een duidelijke kanttekening
Dat laatste is precies waarom deze studie de moeite waard is: het is een van de weinige onderzoeken die expliciet checkt of sauna een opvlamming veroorzaakt, en het antwoord was nee. Wel de kanttekening die deze site altijd bij dit soort bronnen plaatst: 34 deelnemers en vier weken is klein en kort. Het is een pilotstudie, geen bewijs dat de deur potdicht gooit, maar ook geen basis voor stellige uitspraken.
Wat een reumatologie-review uit 2025 toevoegt
Een recente review in Rheumatology International (Fedorchenko en collega’s, 2025) bundelt het beschikbare onderzoek naar sauna bij reumatische aandoeningen, waaronder RA, de ziekte van Bechterew en artrose. De review beschrijft een plausibel mechanisme: hittebehandeling zou ontstekingseiwitten als TNF-alfa, CRP, PGE2 en LTB4 kunnen verlagen, terwijl het ontstekingsremmende IL-10 juist toeneemt.
Klinisch koppelt de review dat aan minder pijn, minder stijfheid en betere mobiliteit bij RA, Bechterew en artrose, met infraroodsauna als de best onderzochte vorm. De auteurs noemen ook cardiovasculaire voordelen als relevant extraatje, omdat mensen met reuma vaker een verhoogd hart- en vaatrisico hebben.
Belangrijk: dit is een narratieve review die bestaand onderzoek samenvat, met de conclusie dat verder onderzoek nodig is om protocollen te optimaliseren en de veiligheid op lange termijn te bevestigen. Het is een gezaghebbige, actuele stem die de puzzelstukjes bij elkaar zet, geen nieuw hard bewijs op zichzelf.
Warmte of juist koude: de vuistregel bij een opvlamming
Dit is de kern waar veel wellnessblogs overheen lezen. Bij een actieve opvlamming, een gewricht dat warm, rood, gezwollen en pijnlijk aanvoelt, is de gangbare fysiotherapeutische vuistregel: koelen, niet verwarmen. Warmte kan de lokale doorbloeding en dus de zwelling juist vergroten, en het gewricht voelt na afloop vaak stijver en pijnlijker aan.
Buiten een opvlamming, bij chronische stijfheid en gewrichtspijn zonder actieve zwelling, is warmte doorgaans wel prettig en kan het spieren ontspannen en de mobiliteit verbeteren, zoals de studies hierboven laten zien. Het probleem is dat “actief ontstoken” of “chronisch stijf” niet altijd makkelijk te onderscheiden is zonder medische blik, zeker niet bij RA of Bechterew waar sluimerende ontsteking soms weinig zichtbare signalen geeft.
Heb je een auto-immuungerelateerde vorm van reuma zoals RA of de ziekte van Bechterew, of twijfel je of je gewricht ontstoken is? Bespreek met je reumatoloog of fysiotherapeut of en wanneer sauna in jouw situatie past, en of dat aansluit bij je medicatie.
Wat spa-therapie met sauna erbij oplevert
Het sterkste onderzoeksdesign in dit artikel komt niet van sauna alleen, maar van een Nederlandse gerandomiseerde studie naar gecombineerde spa-oefentherapie bij de ziekte van Bechterew (van Tubergen en collega’s, 2001, Arthritis and Rheumatism). 120 Nederlandse patiënten met Bechterew werden verdeeld over drie groepen: een driewekelijks kuurprogramma in het Oostenrijkse Bad Hofgastein, eenzelfde programma in het Nederlandse Arcen met sauna als vast onderdeel, of een controlegroep die thuis de gebruikelijke fysiotherapie voortzette.
Beide kuurgroepen deden het na vier weken significant beter op functioneren, pijn en ochtendstijfheid dan de controlegroep. Bij de Oostenrijkse groep, die geen sauna maar de Gasteiner Heilstollen bezocht, was dat verschil na veertig weken nog merkbaar; bij de Nederlandse saunagroep ebde het eerder weg. Belangrijke kanttekening: het kuurprogramma bestond uit veel meer dan sauna alleen, ook oefeningen, wandelen, correctietherapie en hydrotherapie. Je kunt uit deze studie niet concluderen dat sauna op zichzelf dat effect geeft, wel dat sauna als onderdeel van een breder warmte- en bewegingsprogramma geen roet in het eten gooide en paste bij een aantoonbaar werkzame aanpak.
Wordt reumapijn erger van de sauna?
Een oudere Finse observatie (Isomäki, 1988) zet de nuance nog scherper neer. Van de ondervraagde reumapatiënten ervoer meer dan de helft verlichting van pijn en verbeterde gewrichtsmobiliteit door sauna, bij zowel ontstekingsgerelateerde als niet-ontstekingsgerelateerde reumavormen.
De dag erna, en wie er last van heeft
Diezelfde observatie meldt ook dat pijn en stijfheid de dag ná een saunabezoek soms juist toenamen, vaker bij vrouwen dan bij mannen, en vaker bij fibromyalgie dan bij ontstekingsreuma. Goed doorkoelen na de sauna zou die opleving volgens de auteur kunnen voorkomen. Een kleiner Fins onderzoek naar pijnreacties bij saunahitte (Nurmikko en Hietaharju, 1992) vond dat een pijntoename door hitte bij reumatoïde pijn relatief zeldzaam was: ongeveer 8% van de 59 ondervraagde patiënten met reumatoïde pijn meldde overgevoeligheid voor hitte.
Twee kleine, oudere bronnen dus, geen grote trial. Maar het beeld dat eruit komt is consistent: voor de meeste mensen met reuma is sauna geen risico op verergering, voor een minderheid wel, en goed afkoelen na afloop lijkt die kans te verkleinen.
Praktisch: hoe pak je het aan met reuma?
- Ga niet de sauna in tijdens een actieve opvlamming van een ontstoken gewricht; koel dan liever
- Buiten een opvlamming kun je sauna rustig uitproberen, begin kort (5 tot 10 minuten) en bouw op
- Koel na afloop goed af, dat lijkt de kans op meer pijn de volgende dag te verkleinen
- Let extra op bij fibromyalgie: pijn de dag erna komt daar volgens onderzoek vaker voor
- Heb je RA, de ziekte van Bechterew of een andere auto-immuunvorm van reuma? Bespreek sauna met je reumatoloog, zeker rond medicatie en periodes van actieve ziekte
- Infraroodsauna is de vorm die het vaakst is onderzocht bij reuma, met een lagere temperatuur dan een traditionele Finse sauna; lees het verschil tussen infrarood en Finse sauna als je twijfelt welke vorm bij je past
Conclusie
Het beste onderzoek dat er is, een kleine Nederlandse pilotstudie en een recente reumatologie-review, wijst dezelfde kant op: infraroodsauna kan bij RA en de ziekte van Bechterew op de korte termijn pijn, stijfheid en vermoeidheid verlichten, zonder de ziekte zelf op te stoken. Voor artrose is direct sauna-onderzoek er nauwelijks. Klein en kortlopend bewijs dus, geen basis voor stellige uitspraken, maar wel steviger dan de vage vermeldingen in de meeste sauna-overzichten.
De vuistregel die overeind blijft: koelen bij een actieve opvlamming, warmte overwegen als het rustiger is, en bij twijfel je reumatoloog erbij betrekken. Minder verkoopverhaal dan de meeste infraroodwebshops, wel dichter bij wat de studies daadwerkelijk laten zien.
Disclaimer: Dit artikel is informatief bedoeld en vormt geen medisch advies. Heb je reuma, artrose, de ziekte van Bechterew of een andere gewrichtsaandoening? Overleg altijd met je reumatoloog of fysiotherapeut voordat je sauna toevoegt aan je routine, zeker tijdens een actieve opvlamming of rond medicatiegebruik.
Bronnen
-
Oosterveld FG, Rasker JJ, Floors M, et al. Infrared sauna in patients with rheumatoid arthritis and ankylosing spondylitis. A pilot study showing good tolerance, short-term improvement of pain and stiffness, and a trend towards long-term beneficial effects. Clinical Rheumatology. 2009;28(1):29-34. PubMed
-
Fedorchenko Y, Fedorchenko M, Yessirkepov M, Bekaryssova D. Sauna therapy in rheumatic diseases: mechanisms, potential benefits, and cautions. Rheumatology International. 2025;45(5):94. PubMed
-
Isomäki H. The sauna and rheumatic diseases. Annals of Clinical Research. 1988;20(4):271-5. PubMed
-
Nurmikko T, Hietaharju A. Effect of exposure to sauna heat on neuropathic and rheumatoid pain. Pain. 1992;49(1):43-51. PubMed
-
van Tubergen A, Landewé R, van der Heijde D, et al. Combined spa-exercise therapy is effective in patients with ankylosing spondylitis: a randomized controlled trial. Arthritis and Rheumatism. 2001;45(5):430-8. PubMed
-
Laukkanen JA, Laukkanen T, Kunutsor SK. Cardiovascular and Other Health Benefits of Sauna Bathing: A Review of the Evidence. Mayo Clinic Proceedings. 2018;93(8):1111-1121. PubMed
Meer weten over de verschillen tussen saunatypes? Lees infrarood versus Finse sauna, of duik in de mechanismen achter sauna en gezondheid voor de bredere wetenschap achter hitte en je lichaam.