Iedereen die wel eens in een sauna is geweest kent het gevoel: je stapt naar buiten en de wereld lijkt even wat lichter. Stress verdampt samen met het zweet. Maar is dat alleen een gevoel, of zit er meer achter?
Nieuwe onderzoeken uit Zweden en Japan geven antwoord. En het blijkt dat er meetbare veranderingen in je brein plaatsvinden.
Zweeds onderzoek: saunabaders zijn gelukkiger
In 2024 publiceerden Zweedse onderzoekers de resultaten van de MONICA-studie, een grootschalig bevolkingsonderzoek in Noord-Zweden. Van de 1.180 benaderde deelnemers beantwoordden er 971 de vraag over saunagebruik, en die antwoorden zijn vergeleken met hun mentale gezondheid.
De resultaten waren opvallend. Vergeleken met niet-saunabaders rapporteerden regelmatige saunagebruikers:
- Hogere geluksniveaus
- Meer energie
- Betere slaapkwaliteit
- Minder zelfgerapporteerde pijn
- Betere algemene en mentale gezondheid
Interessant genoeg plateaude het effect al bij 1-4 saunasessies per maand. Je hoeft dus geen dagelijkse saunaganger te zijn om de mentale voordelen te ervaren.
Wel belangrijk: het gaat om zelfgerapporteerde antwoorden op één moment. Verderop in dit artikel kom ik terug op wat dat betekent voor de vraag naar oorzaak en gevolg.
De wetenschap van het sauna-gevoel
Japanse onderzoekers gingen een stap verder. Ze wilden weten wat er precies in je brein gebeurt tijdens en na het sauneren.
In Japan kennen ze het fenomeen “totonou”, wat zoiets betekent als “in balans komen”. Het beschrijft het euforische gevoel dat ontstaat na een cyclus van hete sauna, koud water en rust. Een soort natuurlijke high.
De onderzoekers lieten deelnemers drie rondes doen: hete sauna, koud water, rust. Voor en na maten ze hersenactiviteit en stemming.
De bevindingen:
- Meetbare veranderingen in hersenactiviteit na de sauna-cyclus
- Meetbare veranderingen in fysieke ontspanning
Wat deze studie níet liet zien: welke hersengebieden er aan of uit gaan, en of het contrast tussen heet en koud daar apart verantwoordelijk voor is. Er is gemeten met EEG, waarmee je hersengolven vastlegt en geen specifieke gebieden aanwijst.
Met andere woorden: het “sauna-gevoel” is niet alleen subjectief. Er gebeurt echt iets in je brein.
Warmte als behandeling voor depressie?
Onderzoek suggereert een interessant verband: mensen met een depressie blijken gemiddeld een iets hogere lichaamstemperatuur te hebben. Dit opent de deur voor een opmerkelijke hypothese: kan het verlagen van lichaamstemperatuur helpen bij depressie?
Klinische trials laten veelbelovende resultaten zien. Een gerandomiseerde studie uit 2016 vond dat één sessie whole-body hyperthermie depressieve symptomen significant verminderde, met effecten die zes weken aanhielden. Recente UCSF-trials (2024-2025) combineerden warmtetherapie met cognitieve gedragstherapie. In de gerandomiseerde versie daarvan knapten beide groepen flink op, maar deed de schijnbehandeling het niet slechter dan de echte warmtetherapie. Meer daarover in sauna bij depressie.
De theorie: als je lichaam opwarmt in de sauna en daarna afkoelt, activeert dit mogelijk mechanismen die ook je stemming reguleren.
Lees meer: Sauna bij depressie: wat zegt klinisch onderzoek?
Fins onderzoek: 79% lager risico op psychische stoornissen
Een Finse studie volgde 2.138 mannen bijna 25 jaar lang. De resultaten waren opvallend: mannen die 4-7 keer per week sauneerden hadden een 79% lager risico op psychotische stoornissen vergeleken met mannen die slechts één keer per week gingen.
Dit effect bleef overeind na correctie voor leeftijd, BMI, roken, opleiding en andere factoren. Het suggereert dat regelmatig sauneren een beschermend effect kan hebben op de mentale gezondheid op lange termijn.
Mentale voordelen, los van fysieke gezondheid
Een Japanse studie bij hartpatiënten leverde een verrassende bijvangst op. De onderzoekers onderzochten of infraroodsauna de hartfunctie verbeterde. Dat deed het.
Maar ze maten ook kwaliteit van leven met gevalideerde vragenlijsten. En hier werd het interessant: de mentale kwaliteit van leven verbeterde onafhankelijk van de fysieke verbetering.
De onderzoekers rapporteren dat de verbetering in mentale kwaliteit van leven niet samenhing met de veranderingen in hartfunctie en inspanningsvermogen. Een aparte groep patiënten bij wie de hartfunctie níet verbeterde is niet geanalyseerd, dus zo ver kun je de conclusie niet doortrekken.
Hoe werkt het?
Onderzoekers hebben verschillende mechanismen geïdentificeerd:
Stressrespons. Sauna lijkt het “rust en herstel”-deel van je zenuwstelsel aan te spreken. Let wel: de systematische review over saunabaden meldt na een sessie juist een stijging van cortisol, niet een daling. Het simpele verhaal dat sauna je stresshormoon verlaagt, klopt dus niet zonder meer.
Endorfines. Net als bij sporten maakt je lichaam endorfines aan onder invloed van de hitte. Dit zijn je natuurlijke “feel good” chemicaliën.
Sociale component. In veel culturen is sauneren een sociale activiteit. Het samen zijn met anderen, zonder telefoon, in een ontspannen setting, heeft zijn eigen mentale voordelen.
Gedwongen ontspanning. In de sauna kun je weinig anders dan zitten en zijn. Geen schermen, geen to-do lijstjes. Voor veel mensen is dit een van de weinige momenten van echte rust in hun dag.
Slaapkwaliteit. Meerdere studies tonen aan dat saunagebruik de slaap verbetert. Je lichaamstemperatuur stijgt in de sauna en daalt daarna. Die daling signaleert aan je lichaam dat het tijd is om te slapen. Betere slaap betekent betere mentale gezondheid.
Praktische tips voor mentale voordelen
Op basis van het onderzoek:
Frequentie: Al 1-4 keer per maand laat voordelen zien. Vaker mag, maar de extra winst is beperkt voor mentale gezondheid.
Duur: 15-20 minuten is voldoende. Je hoeft geen marathonsessies te doen.
Contrast: in het Japanse onderzoek deden deelnemers steeds de volledige cyclus van heet, koud en rust. Of het koude deel daarin de doorslag geeft, is niet apart onderzocht. Wil je het nadoen zoals het gemeten is, dan hoort de koude fase erbij.
Regelmaat: Maak er een gewoonte van. De studies keken naar regelmatige saunabaders, niet eenmalig gebruik.
Mindset: Zie het als me-time, niet als iets dat je moet afvinken. Laat je telefoon in de kleedkamer.
Kanttekeningen
Het Zweedse onderzoek is cross-sectioneel. Dat betekent dat we niet met zekerheid kunnen zeggen of sauneren mensen gelukkiger maakt, of dat gelukkige mensen vaker sauneren. Waarschijnlijk is het een beetje van beide.
Ook is er mogelijk een selectie-effect: mensen die regelmatig de sauna bezoeken hebben vaak ook andere gezonde gewoontes.
Wat we wel kunnen zeggen: er is consistent bewijs uit meerdere landen dat saunagebruik samenhangt met beter mentaal welzijn. De mechanismen zijn plausibel en worden ondersteund door fysiologisch onderzoek.
Conclusie
Sauna is geen vervanging voor professionele hulp bij mentale klachten. Maar als onderdeel van een gezonde leefstijl kan het een waardevolle bijdrage leveren aan je mentale welzijn.
Het mooie is: je hebt geen ingewikkeld protocol nodig. Een paar keer per maand naar de sauna, even helemaal niets moeten, en daarna misschien een frisse douche. Je brein doet de rest.
En dat euforische gevoel als je naar buiten stapt? Dat is niet je verbeelding. Dat is wetenschap.
Disclaimer: Dit artikel is informatief bedoeld en vormt geen medisch advies. Bij mentale klachten zoals depressie of angst, raadpleeg altijd een huisarts of psycholoog. Sauna kan een aanvulling zijn op behandeling, maar is geen vervanging voor professionele hulp.
Bronnen
-
Engström Å, Hägglund H, Lee E, Wennberg M, Söderberg S, Andersson M. Sauna bathing in northern Sweden: results from the MONICA study 2022. International Journal of Circumpolar Health. 2024;83(1):2419698. PubMed
-
Chang M, Ibaraki T, Naruse Y, Imamura Y. A study on neural changes induced by sauna bathing: Neural basis of the “totonou” state. PLOS ONE. 2023;18(11):e0294137. PubMed
-
Sobajima M, Nozawa T, Fukui Y, et al. Waon therapy improves quality of life as well as cardiac function and exercise capacity in patients with chronic heart failure. International Journal of Cardiology. 2015;190:156-160. PubMed
-
Janssen CW, et al. Whole-body hyperthermia for the treatment of major depressive disorder: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry. 2016;73(8):789-795. PubMed
-
Laukkanen T, Laukkanen JA, Kunutsor SK. Sauna Bathing and Risk of Psychotic Disorders: A Prospective Cohort Study. Medical Principles and Practice. 2018;27(6):562-569. PubMed